Το 2015, έναν χρόνο μετά το ξέσπασμα της επιδημίας Έμπολα στην Αφρική, ο Μπιλ Γκέιτς εκφώνησε μία ομιλία σε συνέδριο TED Talk, τονίζοντας πως «Δεν είμαστε έτοιμοι για την επόμενη επιδημία».
Πέντε χρόνια μετά, με την ραγδαία εξάπλωση του κορονοϊού (COVID-19), τα λόγια του Μπιλ Γκέιτς μοιάζουν προφητικά.
«Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για μία παγκόσμια καταστροφή», είχε πει ο Μπιλ Γκέιτς, «είναι πιθανότατα ένας πολύ μεταδοτικός ιός, παρά ένας πόλεμος», υπογραμμίζοντας πως είναι απόλυτη προτεραιότητα η προετοιμασία αντιμετώπισης μίας πανδημίας.
Αναλυτικά η 8λεπτη ομιλία του Μπιλ Γκέιτς και το σχετικό βίντεο:
«Όταν ήμουν παιδί, η καταστροφή για την οποία ανησυχούσαμε περισσότερο ήταν ένας πυρηνικός πόλεμος. Γι’ αυτό είχαμε ένα βαρέλι σαν αυτό κάτω στο υπόγειο μας, γεμάτο με κονσέρβες φαγητού και νερό. Όταν ερχόταν η πυρηνική επίθεση, έπρεπε να κατεβούμε κάτω και να φάμε από αυτό το βαρέλι.
Σήμερα ο μεγαλύτερος κίνδυνος παγκόσμιας καταστροφής δεν μοιάζει με αυτό. Αντίθετα, μοιάζει με αυτό: Εάν κάτι σκοτώσει πάνω από 10 εκατομμύρια ανθρώπους τις επόμενες δεκαετίες, θα είναι πιθανότατα ένας πολύ μεταδοτικός ιός και όχι ένας πόλεμος. Όχι πύραυλοι, αλλά μικρόβια. Τώρα, αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι έχουμε επενδύσει ένα τεράστιο ποσό σε αποτρεπτικά μέτρα για μία πυρηνική επίθεση. Ωστόσο, επενδύσαμε πολύ λίγα σε ένα σύστημα που θα σταματήσει μια επιδημία. Δεν είμαστε έτοιμοι για την επόμενη επιδημία.
Ας δούμε τον Έμπολα. Είμαι σίγουρος ότι όλοι σας το διαβάσατε στην εφημερίδα, πολλές δύσκολες προκλήσεις. Την παρακολούθησα προσεκτικά μέσα από τα εργαλεία ανάλυσης περιπτώσεων που χρησιμοποιούμε για την παρακολούθηση της εξάλειψης της πολιομυελίτιδας. Και εξετάζοντας τι συνέβη, το πρόβλημα δεν ήταν ότι υπήρχε ένα σύστημα που δεν λειτουργούσε αρκετά καλά, το πρόβλημα ήταν ότι δεν είχαμε κανένα σύστημα. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν κάποια πολύ προφανή βασικά κομμάτια που λείπουν.
Δεν είχαμε μια ομάδα επιδημιολόγων έτοιμη να πάει, που θα είχε πάει να δει τι ήταν η ασθένεια, να δει πόσο μακριά είχε εξαπλωθεί. Οι εκθέσεις έγιναν σε χαρτί. Ήταν μεγάλη η καθυστέρηση πριν γίνουν online και ήταν εξαιρετικά ανακριβείς. Δεν είχαμε ιατρική ομάδα έτοιμη να πάει. Δεν είχαμε τρόπο να προετοιμάσουμε τον κόσμο. Οι “Γιατροί Χωρίς Σύνορα” έκαναν πολύ καλή δουλειά, καθοδηγώντας εθελοντές. Αλλά ακόμα κι έτσι, ήμασταν πολύ πιο αργοί από ό,τι θα έπρεπε στο να στείλουμε χιλιάδες εργαζόμενους σε αυτές τις χώρες. Και μια μεγάλη επιδημία θα απαιτούσε να έχουμε εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους. Δεν υπήρχε κανείς εκεί για να εξετάσει προσεγγίσεις θεραπείας. Κανείς για να εξετάσει τα διαγνωστικά. Κανείς για να καταλάβει ποια εργαλεία θα έπρεπε να χρησιμοποιηθούν. Για παράδειγμα, θα μπορούσαμε να είχαμε πάρει αίμα από τους επιζήσαντες, να το επεξεργαστούμε και να βάλουμε αυτό το πλάσμα πίσω στους ανθρώπους για να τους προστατεύσουμε. Αλλά αυτό δεν δοκιμάστηκε ποτέ.
Έτσι υπήρχαν πολλά που έλειπαν. Και αυτά τα πράγματα είναι πραγματικά μια παγκόσμια αποτυχία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) χρηματοδοτείται για την παρακολούθηση των επιδημιών, αλλά όχι για τα πράγματα για τα οποία μίλησα. Βέβαια, στις ταινίες είναι πολύ διαφορετικό. Υπάρχει μια ομάδα όμορφων επιδημιολόγων έτοιμοι να πάνε, να σώσουν την παρτίδα, αλλά αυτό είναι μόνο στο Χόλιγουντ.
Η αποτυχία της προετοιμασίας θα μπορούσε να επιτρέψει στην επόμενη επιδημία να είναι δραματικά πιο καταστροφική από τον Έμπολα. Ας δούμε την εξέλιξη του Έμπολα κατά το τρέχον έτος. Περίπου 10.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και σχεδόν όλοι ήταν στις τρεις χώρες της Δυτικής Αφρικής. Υπάρχουν τρεις λόγοι για τους οποίους δεν εξαπλώθηκε περισσότερο. Το πρώτο είναι ότι υπήρξε πολύ ηρωική δουλειά από τους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας. Βρήκαν τους ανθρώπους και απέτρεψαν περισσότερες μολύνσεις. Η δεύτερη είναι η φύση του ιού. Ο Έμπολα δεν εξαπλώνεται στον αέρα. Και από τη στιγμή που είναι μεταδοτικός, οι περισσότεροι άνθρωποι είναι τόσο άρρωστοι που είναι κλινήρεις. Τρίτον, δεν μπήκε σε πολλές αστικές περιοχές. Και αυτό ήταν απλώς θέμα τύχης. Εάν είχε βρεθεί σε περισσότερες αστικές περιοχές, τα κρούσματα θα ήταν πολύ περισσότερα.
Την επόμενη φορά, ίσως να μην είμαστε τόσο τυχεροί. Μπορεί να υπάρξει ένας ιός, που οι άνθρωποι θα αισθάνονται αρκετά καλά ενώ θα είναι φορείς, που θα μπαίνουν σε αεροπλάνο ή θα πηγαίνουν σε μια αγορά. Η πηγή του ιού θα μπορούσε να είναι μια φυσική επιδημία, όπως ο Έμπολα, ή θα μπορούσε να είναι βιοτρομοκρατία. Υπάρχουν λοιπόν πράγματα που θα μπορούσαν να κάνουν την κατάσταση χίλιες φορές χειρότερη.
Ας δούμε ένα μοντέλο ιού που εξαπλώνεται στον αέρα, όπως η ισπανική γρίπη του 1918. Ιδού λοιπόν τι θα μπορούσε να συμβεί: Θα μπορούσε να εξαπλωθεί σε όλον τον κόσμο πάρα πολύ γρήγορα. Και, όπως μπορείτε να δείτε, πάνω από 30 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν από αυτή την επιδημία. Αυτό είναι ένα σοβαρό πρόβλημα. Πρέπει να ανησυχούμε.
Ωστόσο, μπορούμε να οικοδομήσουμε ένα πραγματικά καλό σύστημα απόκρισης. Έχουμε τα οφέλη από την επιστήμη και την τεχνολογία για την οποία μιλάμε εδώ. Έχουμε κινητά τηλέφωνα για να λαμβάνουμε πληροφορίες από το κοινό και να τους παρέχουμε πληροφορίες. Έχουμε δορυφορικούς χάρτες όπου μπορούμε να δούμε πού βρίσκονται οι άνθρωποι και πού κινούνται. Έχουμε πρόοδο στη βιολογία, που θα αλλάξει δραματικά τον χρόνο για να εξετάσουμε μία παθογένεια και να είμαστε σε θέση να παρασκευάσουμε φάρμακα και εμβόλια για την περίσταση. Έτσι μπορούμε να έχουμε εργαλεία, αλλά τα εργαλεία αυτά πρέπει να διατεθούν σε ένα συνολικό παγκόσμιο σύστημα υγείας. Χρειαζόμαστε ετοιμότητα.
Τα καλύτερα μαθήματα, νομίζω, για το πώς να προετοιμαστούμε είναι ό,τι κάνουμε για τον πόλεμο. Από στρατιώτες, είμαστε πλήρεις, είναι έτοιμοι να πάνε. Έχουμε εφεδρείες, για να μεγαλώσουμε ακόμη περισσότερο τους αριθμούς. Το ΝΑΤΟ διαθέτει μια κινητή μονάδα που μπορεί να αναπτυχθεί πολύ γρήγορα. Το ΝΑΤΟ κάνει πολλά πολεμικά παιχνίδια για να ελέγξει αν τα άτομα καλά εκπαιδευμένα. Αν έχουν γνώσεις για τα καύσιμα, τα logistics και τις ίδιες ραδιοσυχνότητες. Έτσι, είναι απολύτως έτοιμα να πάνε. Αυτά είναι λοιπόν πράγματα που χρειαζόμαστε για να αντιμετωπίσουμε μια επιδημία.
Ποια είναι τα σημεία κλειδιά; Πρώτον, χρειαζόμαστε ισχυρά συστήματα υγείας στις φτωχές χώρες. Εκεί όπου οι μητέρες θα μπορούν να γεννήσουν με ασφάλεια, τα παιδιά θα μπορούν να πάρουν όλα τα εμβόλια τους. Αλλά, επίσης, εκεί θα δούμε την επιδημία πολύ νωρίς. Χρειαζόμαστε ένα ιατρικό αποθεματικό σώμα: πολλούς ανθρώπους που έχουν την κατάρτιση και το υπόβαθρο, έτοιμους να πάνε με την τεχνογνωσία. Και τότε θα πρέπει να συνδυάσουμε αυτούς τους ιατρούς με τον στρατό, εκμεταλλευόμενοι την ικανότητα των στρατιωτών να μετακινούνται γρήγορα, να κάνουν logistics και να δημιουργούν ασφαλείς ζώνες. Πρέπει να κάνουμε προσομοιώσεις, παιχνίδια με μικρόβια, όχι παιχνίδια πολέμου, έτσι ώστε να δούμε πού είναι τα κενά. Η τελευταία φορά που έγινε ένα τέτοιο παιχνίδι με μικρόβιο στις ΗΠΑ ήταν το 2001 και δεν πήγε τόσο καλά. Μέχρι στιγμής το αποτέλεσμα είναι “Μικρόβια: 1, Άνθρωποι: 0”. Τέλος, χρειαζόμαστε πολύ προχωρημένη έρευνα και ανάπτυξη σε τομείς εμβολίων και διαγνωστικών. Υπάρχουν μερικές μεγάλες ανακαλύψεις, όπως για τον αδενοσχετιζόμενο ιό, που θα μπορούσαν να έχουν πολύ γρήγορα αποτελέσματα.
Δεν έχω έναν ακριβή προϋπολογισμό αναφορικά με το κόστος, αλλά είμαι βέβαιος πως είναι πολύ μικρό σε σύγκριση με το ενδεχόμενο κακό που θα προκαλούσε. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά πως αν έχουμε μία πανδημία γρίπης, ο παγκόσμιος πλούτος θα υποχωρήσει κατά τρία τρισεκατομμύρια δολάρια και θα είχαμε πολλά εκατομμύρια θανάτους. Αυτές οι επενδύσεις προσφέρουν σημαντικά οφέλη πέραν της ετοιμότητας για μία επιδημία. Η βασική υγειονομική περίθαλψη, η έρευνα και η ανάπτυξη θα μείωναν τις ανισότητες στον τομέα της υγείας και θα έκαναν τον κόσμο καλύτερο και πιο ασφαλή.
Πιστεύω λοιπόν ότι αυτή πρέπει αναμφισβήτητα η προτεραιότητα. Δεν υπάρχει λόγος πανικού. Δεν χρειάζεται να μαζεύουμε μακαρόνια ή να τρέχουμε στο υπόγειο. Πρέπει όμως να προχωρήσουμε, γιατί ο χρόνος δεν είναι με το μέρος μας.
Στην πραγματικότητα, εάν υπάρχει ένα θετικό πράγμα που μπορεί να βγει από την επιδημία Έμπολα, είναι ότι μπορεί να χρησιμεύσει ως μια έγκαιρη προειδοποίηση, ένα ξυπνητήρι, για να προετοιμαστούμε. Αν ξεκινήσουμε τώρα, μπορούμε να είμαστε έτοιμοι για την επόμενη επιδημία.
Σας ευχαριστώ».
